Raw Mosze ben Majmon: Rabin, Lekarz, Filozof…

Rabin Mosze ben Majmon (רבי משה בן מימון), znany też jako Rambam (רמב״ם) lub Majmonides to jeden z najwybitniejszych myślicieli żydowskich. Wszechstronnie uzdolniony i wykształcony, pozostawił po sobie działa z dziedziny filozofii żydowskiej, prawa, myśli talmudycznej, a także medycyny i nauki.

Koleje życia

Ramban urodził się w Kordobie w Hiszpanii w erew Pesach – 14. nisana 1135 r. Jego ojciec, Majmon, był rabinem i sędzią. Matka Moszego zmarła, gdy ten był jeszcze małym chłopcem.

Dramatyczne wydarzenia w Hiszpanii i nagła zmiana położenia Żydów na gorsze, zmusiły rodzinę Moszego do ucieczki z Kordoby. Przez kilka lat tułali się po różnych miastach Hiszpanii, nie znajdując bezpiecznego miesjca. W końcu przenieśli się do pewien czas do Fezu w Maroku, aby później przenieść się do Aleksandrii w Egipcie. Ostatecznie, Majmonides osiadł w egipskim Fustat, gdzie zmarł w 1204 r, 20. teweta. Został on pochowany w Tyberiadzie, nad jeziorem Kineret.

 

Pomnik Majmonidesa w Kordobie, w Hiszpanii. CC

 

Gdy Mosze mieszkał w Egipcie mógł się całkowicie poświęcić studiowaniu Tory i pisaniu dzięki wsparciu brata Dawida, który zajmował się handlem.

W ciągu wyjątkowo tragicznych dwóch lat, Rambam stracił ojca, żonę i dwóch synów. Wkrótce zginął tragicznie także brat Dawid. Aby móc utrzymać siebie i rodzinę brata, Rambam rozpoczął praktykę lekarską. Po pewnym czasie został on mianowany nadwornym lekarzem Saladina, sułtana Egiptu i Syrii. Leczył on nie tylko rodzinę i dworzan Sułtana – po powrocie z pałacu opiekował się chorymi, którzy na niego czekali w domu.

W 1171 r. został on wybrany na nagida – przywódcę religijnego społeczności żydowskiej w Egipcie. Cieszył się on ogromny szacunkiem i zaufaniem. Zasłynął z zorganizowania akcji wykupu żydowskich jeńców pojmanych w czasie krucjaty.

Dziedzictwo naukowe

Rambam bardzo wcześnie rozpoczął pracę pisarską. We wczesnej młodości rozpoczął spisywać komentarz do Miszny, który miał ułatwić studiowanie osobom, które mogły mieć trudności z językiem hebrajskim. Majmonides napisał swój komentarz po arabsku używając hebrajskiego alfabetu.

Kolejnym jego dziełem był spisany po arabsku Sefer ha-Micwot, w którym sporządził listę wszystkich 613 przykazań. Dzieło to było tak popularne, że zostało przetłumaczone na hebrajski jeszcze za życia Rambama.

Przez całe życie, Rambam pisał w języku judeo-arabskim. Jedynie Miszne Tora zostało napisane w języku hebrajskim. Do dziś Majmonides wychwalany jest za wyjątkowy talent i precyzję w posługiwaniu się hebrajskim. Dbał on, aby każdy człowiek mógł nie tylko przeczytać, ale i zrozumieć jego słowa.

  

More Newuchim

Jego najwybitniejszym dziełem filozoficznym był „Przewodnik dla błądzących” czyli More Newuchim. Oprócz tego napisał również wiele listów (w tym słynny list do Żydów jemeńskich) oraz pism medycznych.

W More Newuchim Rambam szczególnie skupiał się na idei monoteizmu i niecielesności Boga. Negował zdolność człowieka do opisania prawdziwej istoty Boga, stąd uważał, że jedynym sposobem na przybliżenie Jego natury jest używanie terminów negatywnych. Zamiast mówić jaki Bóg jest, jesteśmy jedynie w stanie stwierdzić, jaki Bóg nie jest.

Majmonides podkreślał także, że wszelkie antropomorfizmy odnoszące się do Boga, jakie znajdziemy w Torze musimy odczytywać metaforycznie, a nie dosłownie.

Miszne Tora

Zapewne najbardziej znanym dziełem Rambama jest Miszne Tora. To fundamentalne dzieło halachiczne do dziś stanowi jeden z najważnieszych kodeksów prawa żydowskiego.Rambam oparł się w Miszne Tora o wszystkie orzeczenia Talmudu i Tosefty, midrasze halachiczne – szczególnie Sifre i Sifra, a także opinie halachiczne Geonim (mędrców żyjących w okresie od kodyfikacji Talmudu do wczesnego średniowiecza).

Dzieło to podzielone jest na czternaście tematycznych rozdziałów. Podtytuł „Sefer Jad haChazaka” (ספר יד החזקה), czyli „Księga Mocnej Ręki” odnosi się do gematrii (wartości liczbowej) słowa jad (יד – 14), co odpowiada liczbie rozdziałów. Prawa, którymi zajmował się Rambam, dotyczyły nie tylko codziennego życia Żydów, ale także praktyk związanych z kultem świątynnym czy też zasad obowiązujących żydowskich królów. W późniejszym czasie autorzy kodeksów halachicznych skupiali się już tylko na przykazaniach, które obowiązują, gdy nie ma Świątyni.

Co ciekawe, studiując Miszne Tora natkniemy się na dowody medycznego wykształcenia jego autora. Rambam postrzegał dbanie o zdrowie fizyczne i psychiczne jako część służby Bogu. Ganił wszelkie praktyki mogące wpływać negatywnie na dobrostan naszych ciał i umysłów.

Zdjęcia powyżej przedstawiają egzemplarz “Miszne Tora” z ok. 1457 r., z Włoch. Manuskrypt znajduje się w Met Museum w Nowym Jorku.

Wpływ na tradycję żydowską

Miszne Tora spotkała się z falą krytyki. Wielu ówczesnych mędrców nie akceptowała takiej formy przedstawiania prawa, a szczególnie faktu, że Rambam nie podawał wprost źródła danej opinii. Obawiano się, że kodeks ma zastąpić studiowanie Talmudu. Największa krytyka napłynęła z regionów dzisiejszej Francji. Natomiast Żydzi sefardyjscy, z Magretu i Jemenu zaakceptowali jego dzieła. Bardzo silny wpływ dzieł Rambama możemy także dostrzec w podejściu judaizmu do kwestii nauki. Jako naukowiec i lekarz, Majmonides nauczał, aby opierać się na logicznym rozumowaniu i dowodach – stąd jego sprzeciw wobec astrologii lub pokładaniu wiary w amulety.  

 


Grób Rambama w Tyberiadzie.  CC

Grób Rambama w Tyberiadzie. CC

 

Raw Mosze ben Majmon: Rabin, Lekarz, Filozof…
Przewiń do góry