Doña Gracia Nasi – Wybitna Bizneswoman o Złotym Sercu

Gracia Nasi urodziła się w 1510 r. w Portugalii jako Beatrice de Luna. Jej rodzina uciekła prześladowania hiszpańskich władców i przyjęła chrzest, aby przetrwać. I choć publicznie zachowywali się jak katolicy, w ukryciu kontynuowali tradycje żydowskie.

Niestety, Portugalia nie była bezpieczna. Papież planował stworzenie portugalskiej Inkwizycji na wzór hiszpańskiej, co znaczyło, że rodziny takie jak de Luna, były zagrożone oskarżeniami o herezję.

Beatrice poślubiła Francisco Mendesa/Benveniste, który również był z rodziny Marranos (ukrytych Żydów). Oba rody miała bardzo długą historię działalności na Półwyspie Iberyjskim i zgromadziły niemałą fortunę. Mendes działał w handlu międzynarodowym, wymianie walut i srebra. Po otwarciu drogi do Indii, razem z bratem zainwestował w handel dalekomorski przyprawami.

Z Lizbony do Antwerpii

Małżeństwo Beatrice i Francisco nie trwało długo. Już w 1536 r. młoda Beatrice owdowiała. Jej mąż pozostawił cały majątek w rękach jej i swojego brata. Z powodu zagrożenia w ojczystym kraju, Beatrice z córeczką i młodszą siostrą Briandą postanowiła przenieść się do Antwerpii. W Portugalii Inkwizycja okrutnie traktowała wszystkich podejrzanych o herezję – wielu Marranos było spalonych na stosie.

Gdy tylko osiadła w Antwerpii, Beatrice wykorzystała swą ogromną fortunę i wpływy, aby stworzyć tajną sieć połączeń ratującą Żydów z Portugalii. Najpierw chowano ich na statkach handlowych należących do rodziny Mendes, aby potem drogą lądową przerzucić ich przez Alpy do Wenecji. Stamtąd statki zabierały ich do Imperium Otomańskiego, gdzie mogli otwarcie żyć jako Żydzi.

 


Donna in rosso con bambino - Agnolo Bronzino. Prawdopodobnie przedstawia Beatrice Mendes.

Donna in rosso con bambino – Agnolo Bronzino. Prawdopodobnie przedstawia Beatrice Mendes.

 

Jej młodsza siostra Brianda poślubiła Diogo Mendesa (brata zmarłego Francesco). Po pięciu latach Diogo umiera, a jego testament dzieli fortunę pomiędzy wdowę Briandę oraz szwagierkę Beatrice. Cała fortuna rodzinna jest teraz w ręku Beatrice i Briandy, co stwarza rozłam w ich relacjach. Przez wiele lat siostry nie mogą dojść do porozumienia w sprawie podziału majątku, aż w końcu to Senat w Wenecji zakończył ich spory.

Sytuacja Beatrice w Antwerpii wcale nie była bezpieczna. Coraz trudniej było jej odmawiać kolejnym władcom ręki jej córki, co wiązałoby się z utratą znacznej części majątku, a także odejście od tradycji rodzinnych. Aby uciec przed tymi zapędami, Beatrice zorganizowała potajemnie przenosiny doWenecji, a później Ferrary w północnych Włoszech, które szczęśliwie były poza zasięgiem hiszpańskiej Inkwizycji.

Wenecja i Ferrara – narodziny Gracii Nasi

W Wenecji Betrice wciąż zachowywała pozory bycia religijną katoliczką. Mimo to, była narażona na podejrzenia i oskarżenia. Została nawet w pewnym momencie aresztowana za potajemne “tendencje judaizujące”. Po oswobodzeniu musiała przenieść się ponownie.

W Ferrara, w północnych Włoszech, po raz pierwszy w swoim życiu, Beatrice mogła otwarcie żyć jako Żydówka. Przyjęła imię Gracia Mendes z domu Nasi (rodowe nazwisko jej rodziny) i ze zdwojoną siłą pomagała współbraciom uciec przed Inkwizycją.


as-004a.jpg

Doña Gracia Nasi stała na czele gigantycznej fortuny i prężnie działającego biznesu. Prowadziła rozmowy i negocjacje z królami i władcami, użyjąwając swoich wpływów nie tylko do rozwijania działalności handlowych, ale przede wszystkim do ratowania Conversos (ukrytych Żydów) z Hiszpanii i Portugalii. Wsparła także wydanie wspaniałego dzieła – Biblii z Ferrary.

Nawet żyjąc w północnych Włoszech Doña Gracia nie czuła się bezpiecznie. Przeniosła całą rodzinę i dwór do Istambułu, gdzie jej córka Reyna poślubiła João Micasa, który wrócił do żydowskiego imienia Joseph Nasi, i który był byłym wspólnikiem i krewnym zmarłego męża Gracii.

Żydzi w Imperium Otomańskim

Doña Gracia zamieszkała w europejskiej dzielnicy Istambułu, w Galata. Dość szybko stała się ona przywódczynią Żydów sefardyjskich (pochodzących z półwyspu Iberyjskiego), angażując się w życie żydowskie, wspierając budowanie synagog i jesziw.

 


Wnętrze synagogi “Signora Giveret” w Izmirze, w Turcji, ufundowanej przez Gracię Nasi. (By Bacayo - Own work,  CC BY-SA 4.0 )

Wnętrze synagogi “Signora Giveret” w Izmirze, w Turcji, ufundowanej przez Gracię Nasi. (By Bacayo – Own work, CC BY-SA 4.0)

 

W 1556 r. Doña Gracia próbowała zorganizować bojkot portu w Ankonie po tym, jak papież Pius V skazał grupę Conversos na śmierć za potajemne praktykowanie judaizmu. Oburzona tym Gracia naciskała na autorytety rabiniczne o wsparcie dla jej inicjatywy, aby żydowscy kupcy poszli za jej przykładem i przestali korzystać z portu w Ankonie. Niestety, rabini obawiali się możliwych konsekwencji politycznych takiej decyzji i w końcu inicjatywa upadła.

Promowanie osadnictwa w Erec Israel

Gdy w 1558 r. Sulejman Wspaniały podbił tereny Erec Israel, Doña Gracia wystąpiła o przyznanie jej przywileju do długoletniego użytkowania Tyberiady i terenów wokół niej. W tym czasie były to praktycznie ruiny i pustkowie. Dzięki wsparciu Gracii, Tyberiada stała się prężną społecznością, zbudowaną głównie z Żydów, którym udało się uciec z Hiszpanii i Portugalii dzięki wsparciu rodziny Nasi. Miasto stało się centrum handlu, rzemiosła i nauki na długie lata.

Doña Gracia zmarła w 1569 r. Wkrótce później pamięć o niej zanikła, aż do współczesnych czasów, gdy jej historia jest odkrywana na nowo. Jej geniusz i wyjątkowe zdolności w nawigowaniu zawiłości dworskich intryg, zależności i wpływów połączone z ogromnym oddaniem dla ratowania tysięcy Żydów spod władzy Inkwizycji powinny zostać zapamiętane i celebrowane. Doña Gracia wykorzystała swoją rodzinną fortunę na wspieranie społeczności żydowskich we Włoszech, Grecji, Turcji i Erec Israel, finansując budowanie synagog, jesziw, szpitali i bezpiecznych domów. Za swoją działalność charytatywną i nieugiętą postawę nazywana była “sercem narodu”.

Wypełniając micwę pidjon szwuim czyli “wybawienia pojmanych” uratowała tysiące ludzi, zapewniając im nie tylko drogę ucieczki, ale także szansę na zbudowanie życia w nowym miejscu i poznanie tradycji żydowskiej siłą im odebranej. Zamiast wybrać łatwiejsze i bezpieczniejsze życie jako katoliczka, wybrała powrót do tradycji przodków.

Doña Gracia Nasi – Wybitna Bizneswoman o Złotym Sercu
Przewiń do góry